Anosmija
Anosmia është humbja e plotë e shqisës së nuhatjes. Humbja e pjesshme e nuhatjes quhet hiposmia. Të dyja gjendjet mund të jenë të përkohshme ose të përhershme, në varësi të shkakut, dhe ndikojnë ndjeshëm në cilësinë e jetës dhe sigurinë e pacientit.
Çfarë do të thotë ky term?
Shqisa e nuhatjes (olfaksioni) ndërmjetësohet nga nervi olfaktor (nervi kranial I) fibrat e të cilit kalojnë nëpër pllakën kribriforme të kafkës deri te bulbi olfaktor në tru. Anosmia ndodh kur kjo rrugë ndërpritet — qoftë në nivelin e zgavrës së hundës (anosmia konduktive) ose në nivelin e nervit dhe trurit (anosmia sensorineurale).
Anosmia konduktive ndodh kur molekulat e aromës fizikisht nuk mund të arrijnë receptorët olfaktorë — p.sh. për shkak të polipeve të hundës, edemës së mukozës ose bllokimit të hundës. Anosmia sensorineurale ndodh nga dëmtimi i nervit olfaktor ose bulbës — p.sh. pas infeksioneve virale, traumës së kokës ose sëmundjeve neurodegjenerative.
Kur është i rëndësishëm në praktikë?
Anosmia është klinikisht e rëndësishme për disa arsye:
- Marker diagnostikues: humbja e nuhatjes është një nga simptomat kyçe të rinosinusitit kronik me polipe të hundës (CRSwNP) dhe është një kriter i rëndësishëm për vlerësimin e ashpërsisë së sëmundjes
- Rrezik sigurie: pacientët me anosmi nuk mund të ndjejnë tym, gaz, ushqim të prishur
- Cilësia e jetës: humbja e nuhatjes ndikon në shijen e ushqimit, oreksin, gjendjen emocionale dhe ndërveprimet sociale
- Sinjal neurologjik: anosmia mund të jetë një shenjë e hershme e sëmundjes së Parkinsonit ose demencës së Alzheimerit
Cilat janë simptomat ose gjendjet e lidhura?
Anosmia shpesh shfaqet me:
- Polipet e hundës dhe rinosinusiti kronik (CRSwNP)
- Riniti alergjik
- Infeksionet akute virale të traktit të sipërm respirator (COVID-19, influenza)
- Traumë koke
- Ekspozimi ndaj substancave toksike
Humbja e nuhatjes mund të shoqërohet edhe me humbjen e shijes (ageuzia) sepse këto dy shqisa janë të lidhura ngushtë — një pjesë e madhe e asaj që ne e përjetojmë si "shije" është në fakt nuhatja.
Si diagnostikohet ose vlerësohet?
Vlerësimi i anosmisë përfshin:
- Olfaktometria — teste të standardizuara të nuhatjes (Sniffin' Sticks, UPSIT) që kuantifikojnë pragun e detektimit, diskriminimit dhe identifikimit të aromave
- Endoskopia e hundës — vlerësimi i shkaqeve konduktive (polipe, edemë)
- CT i sinuseve dhe MRI — vlerësimi i shkaqeve anatomike dhe neurologjike
Dallimi i anosmisë konduktive nga ajo sensorineurale është thelbësor për zgjedhjen e terapisë — format konduktive reagojnë mirë ndaj trajtimit (kortikosteroide, FESS), ndërsa format sensorineurale kanë mundësi më të kufizuara.
Pyetjet e shpeshta
A mund të shërohet anosmia?
Varet nga shkaku. Anosmia konduktive (p.sh. për shkak të polipeve të hundës) reagon mirë ndaj trajtimit me kortikosteroide dhe heqjes kirurgjikale të polipeve. Anosmia sensorineurale (p.sh. postvirale) mund të përmirësohet me trajnim olfaktor, por rikuperimi është më i ngadaltë dhe i paplotë.
Çfarë është trajnimi olfaktor?
Trajnimi olfaktor është një metodë rehabilitimi e bazuar në nuhatjen e përditshme të 4 aromave të standardizuara (trëndafili, eukalipti, limoni, karafili) dy herë në ditë për 3–6 muaj. Ai stimulon neuroplasticitetin e sistemit olfaktor dhe mund të përmirësojë nuhatjen në anosminë postvirale.
Sa zgjat anosmia postvirale?
Tek shumica e pacientëve me anosmi postvirale (p.sh. pas COVID-19) nuhatja rikuperohet spontanisht brenda 4–8 javësh. Tek një pjesë e pacientëve rikuperimi zgjat më shumë — deri në 12 muaj ose më shumë. Trajnimi olfaktor mund të përshpejtojë rikuperimin.
Përmbajtje të lidhura në portal
Eksploroni faqet e detajuara, algoritmet dhe mjetet edukative të lidhura me këtë term.