Rinosinusiti kronik
Rinosinusiti kronik (RSK) është një sëmundje inflamatore e mukozës së hundës dhe sinuseve paranazale që zgjat më shumë se 12 javë pa tërheqje të plotë të simptomave. Është një nga gjendjet kronike shëndetësore më të zakonshme te popullata e rritur, me një prevalencë të vlerësuar prej 5–12% në Evropë.
Çfarë do të thotë ky term?
RSK nuk është një infeksion i thjeshtë bakterial që trajtohet me antibiotikë — është një sëmundje komplekse inflamatore me fenotipe dhe endotipe të shumta. Sipas pranisë së polipeve nazale, ndahet në:
- CRSsNP (pa polipe nazale) — dominon inflamacioni neutrofilik, më shpesh te duhanpirësit dhe pacientët me anomali anatomike
- CRSwNP (me polipe nazale) — dominon inflamacioni eozinofilik i tipit Th2, shpesh i shoqëruar me astmë dhe rinit alergjik
Dallimi i fenotipeve është i rëndësishëm sepse përcakton qasjen terapeutike — CRSwNP reagon më mirë ndaj kortikosteroideve dhe terapisë biologjike, ndërsa CRSsNP kërkon një algoritëm tjetër trajtimi.
Kur është i rëndësishëm në praktikë?
RSK është i rëndësishëm sepse ndikon ndjeshëm në cilësinë e jetës — më shumë se shumë sëmundje të tjera kronike si diabeti ose sëmundja kronike obstruktive pulmonare (SKOP) sipas disa studimeve. Ndikimi përfshin:
- Vështirësi në frymëmarrjen me hundë dhe bllokim kronik
- Humbja e nuhatjes dhe shijes
- Çrregullime të gjumit dhe lodhje kronike
- Produktivitet të zvogëluar dhe aftësi pune
- Probleme psikologjike (ankth, depresion)
RSK është gjithashtu i rëndësishëm ekonomikisht — kostot direkte dhe indirekte të trajtimit dhe produktivitetit të humbur në BE vlerësohen në miliarda euro në vit.
Cilat janë simptomat ose gjendjet e lidhura?
Kriteret diagnostike (EPOS 2020) kërkojnë praninë e ≥2 simptomave për ≥12 javë, nga të cilat të paktën një duhet të jetë bllokimi i hundës ose rinoreja:
- Bllokim i hundës / frymëmarrje e vështirësuar me hundë
- Rinoreja (rrjedhje e përparme ose postnazale)
- Dhimbje ose presion në fytyrë
- Nuhatje e zvogëluar ose e humbur (hiposmia/anosmia)
Komorbiditete të shpeshta: rinit alergjik (40–80% e pacientëve me RSK), astma (20–40%), AERD/trijada e Samterit, polipoza, devijimi i septumit.
Si diagnostikohet ose vlerësohet?
Diagnoza e RSK-së kërkon një kombinim të pamjes klinike dhe gjetjeve objektive:
- Endoskopia e hundës — vizualizimi i polipeve, sekrecioneve, edemës së mukozës (rezultati Lund-Kennedy)
- CT i sinuseve paranazale — standardi i artë për vlerësimin e shtrirjes së sëmundjes (rezultati Lund-Mackay)
- SNOT-22 upitnik — kuantifikimi i ndikimit në cilësinë e jetës
- Vlerësimi alergologjik — në rast dyshimi për komponentë alergjike
- Biopsia — në rast dyshimi për sëmundje specifike (granulomatozë, tumor)
Si të dallojmë nga gjendjet e ngjashme?
RSK mund të ngatërrohet me disa gjendje të ngjashme:
- Rinosinusiti akut — simptomat zgjasin <12 javë dhe tërhiqen plotësisht; RSK zgjat >12 javë pa tërheqje të plotë
- Rinit alergjik — sezonal ose perennial, pa përfshirje të sinuseve; mund të jetë komorbiditet i RSK-së
- Rinit vazomotor — nuk ka komponentë inflamatore, reagon ndaj stimujve jospecifikë (ftohtë, aroma)
- Mikoza e sinuseve — infeksion mykotik i sinuseve, gjetje specifike në CT, kërkon trajtim kirurgjikal
- Sëmundjet granulomatoze (GPA, EGPA) — sëmundje sistemike me manifestime ORL, kërkon biopsi dhe trajtim reumatologjik
Kur të kërkoni vlerësim specialist?
Vlerësimi specialistik ORL duhet kërkuar kur:
- Simptomat zgjasin më shumë se 12 javë pavarësisht terapisë konservative
- Ekziston humbje e nuhatjes që nuk kalon
- Dyshimi për polipe nazale (masa të dukshme në hundë)
- Ekzacerbime akute të përsëritura (>3 në vit)
- Simptoma që ndikojnë ndjeshëm në cilësinë e jetës (SNOT-22 ≥20)
- Dështimi i terapisë konservative (kortikosteroide intranazale ≥8 javë)
Mundësitë e trajtimit
Trajtimi i RSK-së kryhet sipas algoritmit të shkallëzuar (EPOS 2020):
Trajtimi konservativ (linja e parë):
- Kortikosteroide intranazale (INS) — baza e terapisë për të dy fenotipet
- Shpëlarja e hundës me solucion fiziologjik (saline irrigation)
- Kurs i shkurtër i kortikosteroideve orale — te CRSwNP me simptoma të rënda
- Antibiotikë — vetëm në rast të ekzacerbimeve akute me komponentë bakteriale
Trajtimi kirurgjikal:
- FESS (kirurgjia endoskopike funksionale e sinuseve) — në rast dështimi të terapisë konservative
- Septoplastika — në rast të obstruksionit anatomik
- Turbinoplastika — në rast të hipertrofisë së konhave nazale
Terapia biologjike (për CRSwNP të rëndë):
- Dupilumab (anti-IL-4Rα) — i aprovuar në BE për CRSwNP të rëndë
- Mepolizumab, benralizumab — terapi anti-IL-5
Pyetjet e shpeshta
A mund të shërohet rinosinusiti kronik?
RSK është një sëmundje kronike që mund të kontrollohet, por jo gjithmonë të shërohet përgjithmonë. Qëllimi i trajtimit është arritja e remisionit të simptomave dhe parandalimi i ekzacerbimeve. Trajtimi kirurgjikal (FESS) përmirëson simptomat te 80–90% e pacientëve, por nuk eliminon nevojën për terapi të mëtejshme mjekësore.
Kur është e nevojshme operacioni për rinosinusitin kronik?
Operacioni (FESS) indikohet kur terapia konservative (kortikosteroide intranazale ≥8–12 javë, shpëlarje e hundës) nuk ka çuar në përmirësim të kënaqshëm, kur ka polipe nazale që nuk reagojnë ndaj kortikosteroideve, ose kur CT tregon përfshirje të rëndësishme të sinuseve.
Çfarë është terapia biologjike për RSK?
Terapia biologjike janë antitrupa monoklonalë që bllokojnë rrugët specifike inflamatore (IL-4, IL-5, IL-13). Ajo është e destinuar për pacientët me CRSwNP të rëndë që nuk reagojnë ndaj terapisë standarde dhe operacionit. Dupilumab është aktualisht i vetmi ilaç biologjik i aprovuar në BE për këtë indikacion.
A ndikon rinosinusiti kronik në astmë?
Po — RSK dhe astma shpesh bashkëjetojnë (e ashtuquajtura 'unified airway disease'). RSK i patrajtuar mund të përkeqësojë astmën dhe anasjelltas. Trajtimi i RSK-së (sidomos FESS) mund të përmirësojë kontrollin e astmës te pacientët me të dyja gjendjet.
Përmbajtje të lidhura në portal
Eksploroni faqet e detajuara, algoritmet dhe mjetet edukative të lidhura me këtë term.