FESS
FESS (Functional Endoscopic Sinus Surgery — функционална ендоскопска хирургија на синуси) е минимално инвазивна хируршка техника за третман на хронични заболувања на параназалните синуси. Се изведува ендоскопски, без надворешни засеци, преку носните патишта.
Што значи овој поим?
FESS е хируршка техника која користи тенок ендоскоп и специјализирани инструменти за визуелизација и операција на синусите преку нос. Целта на FESS не е само отстранување на болното ткиво, туку функционална реконструкција — отворање на природните отвори на синусите, воспоставување на дренажа и вентилација, со што се создаваат услови за нормална функција на синусната слузница.
Името "функционална" ја нагласува разликата од постарите техники кои ја отстрануваа слузницата на синусите — FESS ја зачувува здравата слузница и го поттикнува нејзиното регенерирање. Развиена е од проф. Хајнц Стамбергер во Грац во 1980-тите години, а денес е златен стандард за хируршки третман на хроничен риносинузитис.
Кога е важен во практиката?
FESS е индицирана кога конзервативната терапија (интраназални кортикостероиди, плакнење на нос, антибиотици) не постигнала задоволително подобрување на симптомите. Специфичните индикации вклучуваат:
- Хроничен риносинузитис кој не реагира на ≥8–12 недели конзервативна терапија
- Назални полипи кои не реагираат на кортикостероиди
- Рецидивирачки акутен риносинузитис (>3 епизоди годишно)
- Компликации на акутен синузитис (орбитални, интракранијални)
- Мукоцела на синуси
- Микози на синуси
- Биопсија на сомнително ткиво
Кои се поврзаните симптоми или состојби?
FESS се изведува кај пациенти со хронични симптоми кои не реагираат на конзервативна терапија:
- Хронична назална опструкција и отежнато назално дишење
- Губење на мирис (аносмија/хипосмија)
- Болка и притисок во лицето
- Постназално цедење и хронична кашлица
- Повторувачки инфекции на синусите
Како се дијагностицира или проценува?
Индикацијата за FESS се базира на комбинација од:
- Клинички симптоми — SNOT-22 ≥20, неуспех на конзервативната терапија
- Ендоскопски наод — полипи, секрет, едем (Ланд-Кенеди скор)
- КТ на синуси — обем на болеста, анатомија (Ланд-Макеј скор); задолжителен предоперативен наод
КТ на синуси е задолжителен предоперативен наод бидејќи на хирургот му ја прикажува анатомијата на синусите и помага во планирањето на операцијата. Интраоперативна навигација (хирургија водена со слика) се користи кај комплексни случаи за зголемување на безбедноста.
Како да се разликува од слични состојби?
FESS се разликува од сродните хируршки техники:
- Септопластика — корекција на девијација на носната преграда; може да се комбинира со FESS
- Турбинопластика — намалување на носните школки; често се изведува истовремено со FESS
- Балон синупластика — минимално инвазивна техника за дилатација на отворите на синусите со балон; алтернатива на FESS кај благи форми на болеста
- Калдвел-Лук операција — постара техника со надворешен пристап; денес ретко се користи
Кога да побарате специјалистичка проценка?
Консултација со ОРЛ субспецијалист за разгледување на FESS е индицирана кога:
- Конзервативната терапија не ги подобрила симптомите за 8–12 недели
- КТ на синуси покажува значително зафаќање на синусите
- Присутни се назални полипи кои не реагираат на кортикостероиди
- Постојат компликации на хроничен синузитис
- Пациентот има рецидивирачки акутни синузитиси (>3 годишно)
Можности за лекување
Тек на операција:
- Се изведува под општа анестезија (поретко под локална со седација)
- Времетраење: 45–120 минути, во зависност од обемот на зафатот
- Амбулантна процедура или кратка хоспитализација (1–2 дена)
- Интраоперативна навигација кај комплексни случаи
Постоперативен период:
- Носниот тампон се отстранува 24–48 часа по операцијата
- Плакнење на нос со физиолошки раствор — клучно за постоперативно закрепнување
- Ендоскопски контроли — 1, 3, 6 и 12 недели по операцијата
- Продолжување на интраназалните кортикостероиди долгорочно
Резултати:
- 80–90% од пациентите постигнуваат значително подобрување на симптомите
- Закрепнување на мирисот кај CRSwNP: 50–70% од пациентите
- Рецидив на полипи: 10–40% во рок од 5 години (поголем ризик кај астма и AERD)
Чести прашања
Дали FESS е болен?
FESS се изведува под општа анестезија, така што пациентот не чувствува болка за време на операцијата. Постоперативно може да биде присутно благо непријатно чувство, притисок во носот и лицето, како и затнат нос. Силна болка не е типична — доколку се појави, треба да се контактира хирургот.
Колку трае закрепнувањето по FESS?
Повеќето пациенти се враќаат на работа во рок од 7–14 дена. Физичките активности се ограничени 2–4 недели. Целосното функционално закрепнување (вклучувајќи го и закрепнувањето на мирисот) може да трае 3–6 месеци. Редовните постоперативни ендоскопски контроли се клучни за оптимално закрепнување.
Кои се ризиците од FESS?
FESS е безбедна процедура во рацете на искусен хирург. Можни ризици вклучуваат: крварење (1–2%), инфекција, привремена назална опструкција, оштетување на окото (ретко, <0,1%) и ликворна фистула (ретко, <0,1%). Интраоперативната навигација го намалува ризикот од компликации кај комплексни случаи.
Дали полипите ќе се вратат по FESS?
Рецидив на полипи е можен, особено кај пациенти со астма и AERD. Редовната постоперативна терапија со интраназални кортикостероиди и редовните контроли го намалуваат ризикот од рецидив. Кај тежок CRSwNP со рецидив, биолошката терапија (dupilumab) може да го спречи повторниот раст на полипите.
Поврзани содржини на порталот
Истражете детални страници, алгоритми и едукативни алатки поврзани со овој поим.