Anosmija
Аносмијата е целосно губење на сетилото за мирис. Делумно губење на мирис се нарекува хипосмија. Двете состојби можат да бидат привремени или трајни, во зависност од причината, и значително влијаат на квалитетот на животот и безбедноста на пациентот.
Што значи овој поим?
Сетилото за мирис (олфакција) е посредувано од олфакторниот нерв (I. кранијален нерв) чии влакна минуваат низ ситовидната плоча на черепот до олфакторниот булбус во мозокот. Аносмијата настанува кога овој пат е прекинат — било на ниво на носната шуплина (кондуктивна аносмија) или на ниво на нервот и мозокот (сензориневрална аносмија).
Кондуктивната аносмија настанува кога мирисните молекули физички не можат да стигнат до олфакторните рецептори — на пр. поради назални полипи, едем на слузницата или затнат нос. Сензориневралната аносмија настанува со оштетување на олфакторниот нерв или булбус — на пр. по вирусни инфекции, траума на главата или невродегенеративни болести.
Кога е важен во практиката?
Аносмијата е клинички важна од повеќе причини:
- Дијагностички маркер: губењето на мирис е еден од клучните симптоми на хроничен риносинузитис со назални полипи (CRSwNP) и е важен критериум за проценка на тежината на болеста
- Безбедносен ризик: пациентите со аносмија не можат да почувствуваат чад, гас, расипана храна
- Квалитет на живот: губењето на мирис влијае на вкусот на храната, апетитот, емоционалната состојба и социјалните интеракции
- Невролошки сигнал: аносмијата може да биде ран знак за Паркинсонова болест или Алцхајмерова деменција
Кои се поврзаните симптоми или состојби?
Аносмијата често се јавува со:
- Назални полипи и хроничен риносинузитис (CRSwNP)
- Алергиски ринитис
- Акутни вирусни инфекции на горниот респираторен тракт (COVID-19, инфлуенца)
- Траума на глава
- Изложеност на токсични супстанции
Губењето на мирис може да биде придружено и со губење на вкус (агеузија) бидејќи овие две сетила се тесно поврзани — голем дел од она што го доживуваме како "вкус" всушност е мирис.
Како се дијагностицира или проценува?
Проценка на аносмијата вклучува:
- Олфактометрија — стандардизирани тестови за мирис (Sniffin' Sticks, UPSIT) кои го квантифицираат прагот на детекција, дискриминација и идентификација на мириси
- Ендоскопија на нос — проценка на кондуктивни причини (полипи, едем)
- КТ на синуси и МРИ — проценка на анатомски и невролошки причини
Разликувањето на кондуктивна од сензориневрална аносмија е клучно за избор на терапија — кондуктивните форми добро реагираат на третман (кортикостероиди, FESS), додека сензориневралните форми имаат поограничени можности.
Чести прашања
Дали може да се излечи аносмијата?
Зависи од причината. Кондуктивната аносмија (на пр. поради назални полипи) добро реагира на третман со кортикостероиди и хируршко отстранување на полипи. Сензориневралната аносмија (на пр. поствирусна) може да се подобри со олфакторен тренинг, но закрепнувањето е побавно и нецелосно.
Што е олфакторен тренинг?
Олфакторниот тренинг е рехабилитациска метода која се заснова на секојдневно мирисање на 4 стандардизирани мириси (роза, еукалиптус, лимон, каранфилче) двапати дневно во тек на 3–6 месеци. Го поттикнува невропластичноста на олфакторниот систем и може да го подобри мирисот кај поствирусна аносмија.
Колку долго трае поствирусната аносмија?
Кај повеќето пациенти со поствирусна аносмија (на пр. по COVID-19) мирисот спонтано се опоравува во рок од 4–8 недели. Кај дел од пациентите закрепнувањето трае подолго — до 12 месеци или повеќе. Олфакторниот тренинг може да го забрза закрепнувањето.
Поврзани содржини на порталот
Истражете детални страници, алгоритми и едукативни алатки поврзани со овој поим.