Anosmija i parosmija
Anosmia është humbja e plotë e nuhatjes, ndërsa parosmia është një çrregullim ku aromat perceptohen të shtrembëruara ose të pakëndshme.
Çfarë do të thotë ky term?
Anosmia, e njohur edhe si verbëri e nuhatjes, paraqet një gjendje të humbjes së plotë të aftësisë për të zbuluar aromat. Kjo gjendje mund të jetë e përkohshme ose e përhershme, dhe shkaqet janë të shumta, duke përfshirë infeksionet virale, lëndimet në kokë, polipet nazale, rinosinusitin kronik dhe çrregullimet neurologjike. Humbja e nuhatjes ndikon ndjeshëm në cilësinë e jetës, duke zvogëluar kënaqësinë nga ushqimi dhe pijet, dhe duke pamundësuar zbulimin e rreziqeve si rrjedhjet e gazit ose ushqimi i prishur.
Parosmia është një çrregullim cilësor i nuhatjes ku aromat e njohura perceptohen si të shtrembëruara, shpesh të pakëndshme ose madje të neveritshme. Për shembull, aroma e kafesë mund të ndihet si aroma e kalbjes. Shpesh shfaqet pas shërimit nga anosmia, veçanërisht pas infeksioneve virale si COVID-19, kur nervat olfaktore rikuperohen në një mënyrë të çorganizuar. Ky çrregullim mund të jetë jashtëzakonisht zhgënjyes dhe të ndikojë në oreksin dhe humorin e individit.
Kur është i rëndësishëm në praktikë?
Ndjenja e nuhatjes luan një rol kyç në jetën e përditshme, nga shijimi i ushqimit deri te njohja e rreziqeve. Anosmia dhe parosmia mund të dëmtojnë ndjeshëm cilësinë e jetës, duke çuar në ulje të oreksit, humbje peshe, depresion dhe ankth. Njohja dhe trajtimi në kohë i këtyre gjendjeve është i rëndësishëm për përmirësimin e cilësisë së jetës dhe parandalimin e rreziqeve të mundshme.
Cilat janë simptomat ose gjendjet e lidhura?
Simptomat dhe shenjat e lidhura mund të përfshijnë:
- Humbja e plotë e aftësisë për të nuhatur (anosmia)
- Shtrembërimi i aromave, ku aromat e këndshme duken të pakëndshme (parosmia)
- Ulje e oreksit dhe humbje peshe
- Depresioni dhe ankthi për shkak të cilësisë së zvogëluar të jetës
- Vështirësi në njohjen e rreziqeve (p.sh. tymi, gazi)
Si diagnostikohet ose vlerësohet?
Diagnoza e anosmisë dhe parosmisë fillon me një anamnezë të detajuar dhe ekzaminim fizik, duke përfshirë ekzaminimin endoskopik të hundës. Mjeku do të pyesë për fillimin e simptomave, kohëzgjatjen e tyre dhe shkaktarët e mundshëm. Metodat shtesë diagnostike mund të përfshijnë testet e nuhatjes (olfaktometria) për të vlerësuar objektivisht aftësinë e nuhatjes. Në disa raste, mund të jetë e nevojshme skanimi CT ose MRI i kokës për të përjashtuar problemet strukturore si tumoret ose polipet që shtypin nervat olfaktore.
Pyetjet e shpeshta
Çfarë shkakton anosminë dhe parosminë?
Shkaqet më të zakonshme janë infeksionet virale (duke përfshirë COVID-19), polipet nazale, rinosinusiti kronik, lëndimet në kokë dhe çrregullimet neurologjike. Parosmia shpesh shfaqet gjatë shërimit nga anosmia.
A mund të trajtohet anosmia ose parosmia?
Trajtimi varet nga shkaku. Disa raste mund të përmirësohen vetë, ndërsa të tjerat kërkojnë trajtimin e gjendjes themelore (p.sh. heqja e polipeve, trajtimi i infeksionit). Trajnimi olfaktor dhe acidi alfa-lipoik mund të ndihmojnë në disa raste të parosmisë.
Përmbajtje të lidhura në portal
Eksploroni faqet e detajuara, algoritmet dhe mjetet edukative të lidhura me këtë term.