Mutacioni ALK
ALK (Anaplastic Lymphoma Kinase) është një kinazë tirozine receptore e koduar nga gjeni ALK në kromozomin 2p23. Mutacionet, fuzionet ose amplifikacionet e gjenit ALK çojnë në aktivizim konstitutiv të kinazës që nxit proliferimin e pakontrolluar qelizor. Është e pranishme në ~50% të tumoreve miofibroblastike inflamatore (IMT), limfomës anaplastike me qeliza të mëdha ALK+ (ALCL) dhe disa NSCLC. Statusi ALK+ parashikon përgjigjen ndaj terapisë së synuar me frenues ALK (krizotinib, alektinib, brigatinib).
Çfarë do të thotë ky term?
Në kontekstin e pseudotumorit të hundës dhe sinuseve (IMT), mutacioni ALK ndodh më shpesh si fuzion gjeni — p.sh. TPM3-ALK, TPM4-ALK, CLTC-ALK ose RANBP2-ALK. Këto fuzione krijojnë një kinazë ALK konstitutivisht aktive që aktivizon rrugët sinjalizuese RAS/MAPK, PI3K/AKT dhe JAK/STAT, duke çuar në proliferim të pakontrolluar të miofibroblasteve.
Rëndësia klinike e statusit ALK+ në IMT:
- Pacientë më të rinj (mediana ~10 vjet) më shpesh ALK+
- IMT ALK+: përgjigje më e mirë ndaj krizotinibit sesa ndaj kemoterapisë
- IMT ALK-: recidivizon më shpesh; mund të kërkojë RT ose kemoterapia
Kur është i rëndësishëm në praktikë?
Testimi ALK është i indikuar për:
- IMT të konfirmuar patohistologjikisht (imunohistokimia ALK1)
- Planifikimit të terapisë së synuar me krizotinib (ALK+ → krizotinib i indikuar)
- IMT recidivant që nuk i përgjigjet kortikosteroideve ose kirurgjisë
Cilat janë simptomat ose gjendjet e lidhura?
Mutacioni ALK vetë nuk shkakton simptoma specifike — simptomat varen nga lokalizimi i tumorit. Në hundë dhe sinuse IMT shkakton:
- Obstruksion nazal dhe epistaksë
- Proptosis dhe diplopi (zgjerim orbital)
- Dhimbje fytyre
Si diagnostikohet ose vlerësohet?
Statusi ALK përcaktohet në mostër inore të biopsisë:
- Imunohistokimia (IHK) — Antitrupi ALK1; i shpejtë dhe i disponueshëm; pozitivitet citoplazmatik/nuklear
- FISH (Fluorescence In Situ Hybridization) — standardi i artë; zbulon fuzionet dhe riarranzhimet ALK
- NGS (Next Generation Sequencing) — identifikon fuzionin specifik; i dobishëm për zgjedhjen e frenues
Si të dallojmë nga gjendjet e ngjashme?
- ALK+ ALCL (limfom) — CD30+, CD45+, ALK+; ndryshe nga IMT që është CD45-
- ALK+ NSCLC — Fuzion EML4-ALK; në mushkëri; CK+
- ALK- IMT — i njëjti pamje histologjike, por pa ekspresion ALK; nuk i përgjigjet krizotinibit
Përmbajtje të lidhura në portal
Eksploroni faqet e detajuara, algoritmet dhe mjetet edukative të lidhura me këtë term.